Johannes(Jo) Wardenier in 1934, keurig in pak als jonge heer.

Johannes Wardenier

Tekening Wardenier auto

" A man of genius makes no mistakes.His errors are volitional and are the portals of discovery." - James Joyce. Ulysses(1922)

Wie was deze fenomeen Johannes Wardenier?

Geboren op 20 september 1912 in Steenwijkerwold, een dorpje tussen Steenwijk en Wolvega. Johannes was de jongste zoon van Jan Wardenier, een 'godvrezende' man, timmerman en boer. Zijn tweede vrouw, die voor Johannes een pleegmoeder was en ook door de andere 8 kinderen 'tante' werd genoemd, was hij niet erg van gediend. Zijn onderwijzer noemde hem 'onwillig', hij zat alleen maar te tekenen en te knutselen. Na het overlijden van zijn moeder werd hij zeven jaar lang — tot zijn elfde — ondergebracht bij familie in Hengelo.

Hij kwam terug in Steenwijkerwold(de buurtschap Witte Paarden), toen zijn vader hertrouwde. Na de lagere school gaat Johannes werken bij De Beuk te Turk, een beschuitfabriek en bakkerij, eigendom van Roelof Wuite. Johannes had als taak, als kind, de gebakken beschuiten in te pakken. Hij dacht toen al om een machine uit te vinden, die dit werk kon overnemen.

Roelof Wuite, de eigenaar, geloofde Johannes ook, omdat hij reuze handig is — en stelt een schuur ter beschikking waar Johannes op die vroege leeftijd een beschuiten machine maakte(Zie tekening die Jan de Vries, Wolvega, me ter beschikking gaf). De beschuitmachine werd verkocht uiteindelijk aan NV Leeuwarder Papierfabriek. Op zijn achttiende verliet Johannes de kleine beschuitfabriek en bakkerij en ging thuis werken aan zijn uitvinding, waar in die tijd meer uitvinders naar op zoek waren: de brandstofloze motor, een perpetuum mobile.

Hij zal geen perpetuum mobile ontwerpen, maar wel een motor waarbij de 'samengeperste lucht, die de gewenste kracht opleverde, niet ontvlood maar veel langer kon worden gebruikt en eerst na geruime tijd weer naar behoefte te worden bijgevuld.'

Zijn tweede 'moeder' vertelde over de vele toegestroomde verslaggevers begin november 1934; 'N zacht kereltienLeeren op de schoelen dat kun hi'j niet. Hij was wat dom. Deze 'moeder'werd door alle kinderen van Jan Wardenier 'tante'genoemd, een stug persoon was het, die de monden wel van eten en schone kledij verzorgde. Zoals wel vaker als jongste kind werd Johannes weinig in de weg gelopen en zelfs ontziend.

Van Johannes was bekend dat hij handkarren die dienst deden bij lokale markten ombouwde met een aandrijfmotor. Hierin zie je dat deze jongeman vaardig was ondanks dat hij geen schoolopleiding genoot en titels verkreeg.

Omdat knutselen in hem zat over techniek bleef hij tot 1934 redelijk teruggetrokken en schuchter.

De gekte die Wolvega overspoelde, kon deze eenvoudige jongeman wonderbaarlijk goed aan voor iemand van 22 jaar zonder media training of begeleidende coaching c.q. woordvoerder. Al die interviews die kwamen wist hij ook goed uit zijn woorden te komen en bleef hij rustig en beheerst. In een korte tijd werd hij bekend, beroemd en soms ook verguisd. Honderden stuks post kwamen naar Wolvega, zelfs huwelijksaanzoeken van allerhande schone dames.

De invloed op hem was enorm, hij kreeg maatpakken met hoed, rookte sigaren en kreeg geschenken. De familie en sigarenzaak van der Heide uit Wolvega heeft Johannes zeker in die tijd goed opgevangen, het was zijn kosthuis.

Ook liet hij zich graag rijden door 'van der Heide' en bezochten ze menige bedrijf en stad, zelfs Brussel en Antwerpen(Minerva autofabrieken)

Jo Wardenier zijn idee, plannen en visie was niet direct en beruste het op fantasie of oplichting? Neen. Hij was een praktische denker en had enorme technische vaardigheden, visie, kennis, drive en ook doorzettingsvermogen. Zijn passie was uniek vanwaar hij vandaan kwam(dorpje), gezinssituatie, tijd(1934) en constant gebrek aan middelen en een team.

Johannes Wardenier was dus geen leerder maar een praktische denker!

Dan de mannen van Delft(technische universiteit), deftig op het pluche kwamen bij bedrijven als Shell, Unilever en of Philips terecht. Een voorbeeld is hierin Ir. Herre Rinia, een stijve theoretische persoon die in groot contrast stond met de echte uitvinder Wardenier. Johannes Wardenier die moest overleven....en bouwde op hele jonge leeftijd al een beschuit machine en gemotoriseerde karren al. Dhr. Herre Rinia, een sleutel persoon in De Zaak Wardenier had deze vermogens niet, maar was wel afgestudeerd hoofd ingenieur binnen het NatLab van de Koninklijke Philips N.V.

Ook wordt Johannes Wardenier met de benodigde Dédain(minachting) bezien door de zogenaamde elite van toen en nu in Nederland.Hij was toch maar van zeer eenvoudig komaf en 'ongeletterd' .

Later werd hij wegens zijn vermeende homofilie 'gechanteerd' door enigen. Hij woonde nog enige jaren in Groningen en Amsterdam, weg uit zijn dorp van smal denkers. Verslaggevingen van mensen die hem kenden laten een beeld zien dat hij makkelijk contact had met personen van iets betere komaf, maar dat het ook personen waren die schijnbaar iets wilden verdienen aan Johannes. Hierin zou je kunnen concluderen dat zijn manier van 'doen en laten' in die tijd op het randje was als excentrieke uitvinder. Ook bij een Rederij in Amsterdam zorgde hij ervoor dat andere Wardeniers konden varen op de Grote Vaart na de tweede oorlog zoals Jan Wardenier(1937) die nu in Steenwijk woont.

Uit het Nationale Archief werd hij zelfs beschuldigt van omgang met 'heren' in Groningen zou zijn in 1942. Dit waren zogenaamde getuigen verslagen na 1945 van een woning eigenaar uit Groningen. Daar woonde Johannes ook enige jaren op kamers. Johannes Wardenier kwam in een naoorlogs onderzoek terecht die duurde van 1945-1949.

Ze dachten dat hij actief in Duitse krijgsdienst was, maar al die beschuldigingen zijn definitief verworpen door het Buitengewone Rechtbank in Arnhem.

Johannes Wardenier overleed, ook mysterieus, in de zomer van 1960. Zijn lijk werd nooit gevonden en begraven op de plek waar dat zou moeten zijn.

Was Wardenier een fantastisch genie of een geniaal fantast?  Deze vraag wordt al 85 jaar gesteld. Een ieder mag hierop antwoorden.   

Een foto wellicht uit het jaar 1957 of 1959. Johannes Wardenier de knutselaar, technicus, monteur en genie.

Een Fries boek 'De Utfiner' werd over Johannes Wardenier geschreven en uitgegeven(1975) in mijn geboortestad Bolsward.

De leden van het gezin Jan Wardenier, onderaan ziet u Johannes Wardenier.

Wardenier ontwierp en construeerde op 13 jarige leeftijd reeds een beschuit inpak lijn(Foto met dank aan Jan de Vries uit Wolvega.

Geboorteakte van Johannes Wardenier uit 1912